


kwiphepha 30
kwiphepha i







SEPTEMBA
OKUNGAPHAKATHI

AMANQAKU AZIMBALASANE
OSHICILELO OLUKHETHEKILEYO LWE-40 BIRTHDAY
1 4	UMadiba Ubhiyozela Umhla Wokuzalwa
16	Iminqweno Yabasebenzi ye-4Oth Birthday
18	Umyalezo woMhleli Omkhulu kwi-40th Birthday
22	Imagazini Eyayijongelwe-Pbantsi Yoyisile... KuIo nyaka Iyabhiyoza
28	UMhleIi Owayefumana Umvuzo we-R100...
32	Ibhola Ekhatywayo YaseMzantsi Afrika kuma-40 Eminyaka
36	Uloyiko Neminqweno
Kwezamanqindi Kuma-4O
Eminyaka
40	Ama-40 Eminyaka Kumculo waseMzantsi-Afrika - Ukusuka KwiMarabi Ukuya kwiDisko
44	Nam Ndikhe Ndasebenza KwaBona...
50	Abakwa-Ackermans Babhiyoza NeBona Xa Igqiba ama-4O
Eminyaka Ishicilelwa
52	Ifashoni Nobuhle - Eyakudala Neyanamhlanje
55	Iphulo LeMasakhane Lokhuseleko Ezindleleni

INENEKAZI LALE MIHLA
47	incwadi Evela KuMhleIi Wezabasetyhini
88	IKitchen Companion
92	ICinnamon Jam Bars
94	Ibona/Rama Women 's Club Iza eNsikazi, kwiPhondo elisemNtla
96	ingxelo Ngendibano
YeRama/Bona Womens CIub 1 12 Ingxaki Zakho Zevasi
Ziyasonjululwa
124	Tyelela Iphondo LaseFreyistata
1 36	Yisebenzise Kanobom iMonate Atchar
1 38 Bhaka Ngeflawa Ephambili
141	ISouI City neAids Kuluntu
KWANESIKHOKELO
ESIKHETHEKILEYO
SABATSHATI
EZOLUTSHA
62	ULionel Richie Uchaza Ngecwecwe Lakhe Lamvanje
64	UMbali Utshatshele Kumculo Wokholo
65	U-Nyuks Automatic Waphuma Ecaweni Wayokucula Umculo weDisko

IBALI LEMIFANEKISO
98	Zibeke Bucala Ezezolo -Isiqendu 6

OKWABANTWANA
149 Amalungu eKiddies Mix
150	Zuza i-R50 Uphucule NesiNgesi Sakho NgeFunword!
150 Ibali LikaMakaz 'UBarbara
151 Faka Imibala KwiKiddies Mix

UKHUPHISWANO NEZIPHO
48 : Zibandakanye ne-Revlon Jet Set!
104	Ukhuphiswano Lokhuseleko Ezindleleni
107	Abaphumelele Kukhuphiswano Lweentshatsheli Zangomso
120 IBona Word Puzzle No 184
123	Naba Abaphumelele KwiWord Puzzle
130	Abaphumelele Kukhuphiswano Iwe-40th Funiture Fiesta
132	Ukhuphiswano Lwabaqaqamba Esihlweleni
135	Ukhuphiswano Lwesipho Sencwadi Yabantwana
1 52	Ukhuphiswano LweHope Of The Future Johnson's Baby

OKUBAKHO RHOQO
6 Incwadi Evela KuMhleli
10 Iincwadi Eziya KuMhleli
67 Abafundi BeBona
79 Zenzele Umhlobo
1 27 UGqirha Sipho
140 Umcebisi weBona
146	Okuxelwa Ziinkwenkwezi
179	Abafana











6 BONA XHOSA - September 1996





ABASEBENZI
BAKWA-BONA
IOFISI EYINTLOKO
Ilizwi Elivela kuMhleli Omkhulu 	
IDE YAFIKA INYANGA YOKUBHIYOZELA UKUZALWA KWALE MAGAZINI!
Kule nyanga sibhiyozela ukuzalwa kwale magazini, sithi maz 'enethole kuni nonke ngenkxaso yenu engummangaliso kwiminyaka engama-40 edlulileyo!
(UMHLELI OMKHULU)















UMhteli omkhulu:
Co-ordinafing Editor:
UMhIeli wesizulu:
Abancedisi Bakhe:

UMhleli wesiSufhu:
Abancedisi Bakhe:

UMhleli wesiXhosa:
Abancedisi Bakhe:

UMhleIi Wezabasetyhini:
Abalungiseleli-sithuba
Kwimagazini:

DTP & Typesetting:
UMlungiseleli-sithuba oyintloko:
UNobhala Wabahleli:
lSub-editor oyiNtloko:
lSub-editors:

Umncedisi-jikelele:
Daizer Mqhaba
Rosemarie Retief
Manqoba Dlamini
Zanele Ndlovu;
Simo Manzi
Josephine Mpiti
Lerato Zulu;
William Mpholo
Dumisani Ntshentshe
Herbert Dyosi;
Nhlanhla Ncaca
Primrose Williams

Therese Wolf;
Jenny Weideman
Beffie Hensby

Jozia Lorek
Barbara Zulu
Rosemarie Retief
Zed Davey;
Julle Garland
Marjorie Motsoane




ERHAWUTINI
Umphathi weOfisi/
Umhleli wezemidlalo: Willie Bokala lntatheli /umhleli
wezoLutsha: Bongani Hlatshwayo Umfoti: Themba Nkosi
ll-OFISI ZOKUBHENGEZWAYO
ERHAWUT1NI
3rd Floor, Acacia Grove, Grove City, 196 Louis Botha Ave, Houghton Estate, 2198. Box 39175,
Bramley 2018.
Tel: 7287245 okanye 7287459.Tetex: 427226;
Telefax: (01 1) 7287468.
ETHEKWINI
ADMINISTRATIVE ADVERTISEMENT MANAGER:
Thalia Anderson; 19-21 Joyner Rd, Prospection. Box 32083, Mobeni 4060. Tel: (031) 902-1231;
Telex: 624325; Telefax: (031) 9028977
EKAPA
Suite 206, Unit 20-2. The Waverley, Kotzee Road,
Mowbray. Box 163. Observatory, 7935.
Tel. (021) 47-4222, Telefax (021) 47-1040.
E-USA
George Simor, Republican Press (Pty) Ltd,
292 Hardenburgh Ave1 Demarest, NJ 07627 USA.
E-LONDON
Suite 15-17, Outer Temple,
222-225 Strand, London. WC2P 1 BA.
Amanqaku ekufunwa ukuba makapapashwe makathunyelwe kule dilesi: The Editor, Bona,
Box 32083, Mobeni, 4060. Nakubeni
kunonophelwa okuthunyelweyo, abapapashi
abanakubekwa tyala ngokulahlekileyo.
Ndinombulelo ongazenzisiyo kubafundi bethu, abaxumi, abahlobo, abantu ebebesinqwenelela impumelelo, iintatheli - ezakudala nezikhoyo ngoku, ezinegalelo elikhulu kumanqaku abhalwa yiBona. Njengoko sibhiyozela ukugqiba iminyaka engama-401 siya kusoloko sinithanda.
Nonwcibe!

UBRUCE SOSIBO ULISHIYILE ELI PHAKADE!
Nangona sibhiyozelo umhla wokuzalwa, sithe masithathe eli thuba sibhengeze ukusweleka kukaBruce Madoda Sosibo obeneAlDS...
(lngxelo ezeleyo iza kuba kushicilelo lukaOktobha lweBona)
UBruce
Madoda
Sosibo -oilshiylleyo eli` phakade.

















I incwadI
BUYINTONI UBOMI XA BUNGAHLEKISI?
UThando noThabo bebengabhlobo bokwenene besakhula. Babedlala kunye kwiqela lebasketball, batshata iintombi zosapho olunye bakha nemizi yabo kwindawo enye. Kuthe uThabo akusweleka uThando wakhathazeka.
Kwalile ngolunye urhatya, xa uThando wayebukele ukutshona kwelanga okuhle, waqonda ukuba uThabo ukho kufutshane. Ngaba nguwe Iowo Thabo? abuze.
Ewe, Thando, yavakala impendulo. Kunjani apho ukhoyo? Kumnandi apha. Ndivuka ngentseni, ndifumane isidlo
sakusasa, ndize ndiyokuqubha. Xa ndidibana namagqiyazana amahle, ndiyonwaba kwezothando. Kungekudala kufika ixesha lesidlo sasemini ndize ndikhe ndiphumle kancinci.'Eyi maan! utsho uThando. Andizange ndicinge ukuba kunjalo ezulwini!'
Ngubani othe ndisezulwini atsho uThabo. Ndiyimvubu yaIapha eMdantsane!
Ngu F.E.P., eMdantsane,


















UYAPHUMELELA EBOMINI XA
UZIMISELE

Kuluntu olukhuphisanayo namhla ngumntu ozimiseleyo kuphela onokuphumelela. Kuye ucuntsu akafani noshici. Kunokuba agxeke uyakhuthaza, imiqobo neengxaki uyijonga njengelucelo-mngeni kunokuba ngamashwa. Abantu abaziiniseleyo bayaphumelela. Umntu ongazimiselanga sokuze aphumelele. NgUT.A.R., eLusithu.
eziya kumhleli. ...

MAKUFANE KUBAQHUBI
NABABETHA NGEZIKA TSHIWO
Inkqubo yomthetho kweli lizwe lethu iyandixaka maxa wambi. Eminye imithetho iyasebenza kwabanye abantu ukanti kwabanye ayisebenzi. Ngokomzekelo, abaqhubi beemoto bavunyelwe ukuba babe nesixa esithile sotywala egazini labo -okuhle kukuba Io mthetho unegalelo elithile kukhuseleko ezindleleni. Kodwa ke, kuthekani ngababetha ngezikaTshiwo? Bavunyelwa ukuba basele banxile, ngokwenjenje babang' iingozi ezindleleni - bade babangele neengozi ezimanyumnyezi zeemoto ingakumbi koohola beendlela. Ngokwazi kwam, ekuphela komthetho osebenza kubo kukungaseli esidlangalaleni. Loo mthetho awufane unyanzeliswe kuba ukusela kuyinto eqhelekileyo kuluntu lwethu. Ngokolwam uluvo, abantu ababetha ngezikaTshiwo ezindleleni kufuneka nabo bahlawuliswe baze bavalelwe njengoko kunjalo kubaqhubi zimoto abanxilayo. NguA.Z.M., eLady Frere.


ENKOSI MHLELI
NGAMAGQABAZA AKHO
Abaphathi nabasebenzi baseAddington hospital bathanda ukukubulela ngamagqabaza akho oye wawenza kwiZwi Elivela kuMhleli Omkhulu kushicilelo lweBona kajune apho ubuchaza
Indlela oye wamkelwa wanyangwa ngayo kwesi sibhedlele ngoMatshi ka-

1996.  Iincwadi ezifana nale yakho zibangela abasebenzi baphucule indlela abasebenza ngayo kuso sonke isibhedlele.Incwadi oyibhalileyo nezokuvuyisana nabo ebivela kwiNtsumpa yesiBhedlele iye yathunyelwa kubasebenzi ababandakanyekile.
;.- 	
OZITHOBILEYO




INTSUMPA YESIBHEDLELE
(Addington Hospital)

Kwakhona ndithi, enkosi
- uMhleli Omkhulu.

OMTSHA URHULUMENTE
AKAZIFEZEKISI IZITHEMBISO
Kuthe ngo-1994 phambi konyulo, amaqela amaninzi eepolitiki athembisa abantu. Aye abongoza abantu abaninzi ukuba bavotele iANC. Eli qela lithembise abavoti ngezulu nomhlaba, nokudala imisebenzi. Kodwa ke esi sithembiso sibalulekileyo asikafezwa. Bandile abantu abangaphangeliyo, kanti nolwaphulo-mthetho lwandile. Urhulumente akufuneki enze izithembiso aze angazifezi.
NguA.D.E., eFouriesburg.









R2OOOO
NGABA SIMKELWE ZIINGQONDO?
Mvanje ndiye emngcwabeni obuseDaveyton ndaza kamva kwafuneka ndinyangwe ngenxa yomothuko. Saxelelwa ukuba akukho mntu uza
kuzila, endaweni yoko kukhaliswe amakhasethi omculo. Amadoda ebeze ku1o mngcwabo ebenxibe iimpahla zexabiso befake nezihombo ezimbejembeje, abasetyhini benxibe iilokhwe ezibonisa umzimba. Bagalele utywala kwibhokisi yomngcwabo xa ibisehliswa, endaweni yokuba kugalelwe umhlaba okanye iintyatyambo njengesiqhelo, adubule ibhokisi yomngcwabo baza emva koko bayitshisa imoto y alowo oswelekileyo. Kwakhona badlalise iimoto emadlakeni, lo mkhwa ndingathi sisimbo sabenzi bobubi. Uluntu lwakowethu luphambene, akukho mntu oluhoyileyo. Amapolisa ayakuthanda ukuya kule mingcwabo ukuze onwabe. Ndiqinisekile ukuba ezi zaphuli-mthetho inezixhobo ezingekho mthethweni yaye ziqhuba iimoto ezibiweyo. Akukho mntu uphilileyo ongatshisa imoto ayithenge ngemali ayisebenzele nzima. Kweli Iizwe lethu amanani olwaphulo-mthetho antingile -- abantu bayalukhalazela kodwa babe beluxhasa ngandlela thile ngokuthenga izinto ezibiweyo. Ndidikiwe kukuphulaphula uJessie Dwarte othi wenza konke okusemandleni akhe ukuphelisa ulwaphulomthetho. Ukuba wenza konke okusemandleni akhe, lonke iSebe
lamaPolisa aseGauteng lifanele lichithwe aze onke aphelelwe ngumsebenzi. Esikufumanayo kwisebe Iamapolisa kukuthetha kakhulu, andimbeki-tyala kwaphela uJessie. Uluntu lufuna ukukhe Iucocwe iingqondo kuba ingathi ziye zisimka - akukho mntu osahlonipha iinasiko nokuxabiseka kwawo. Lifikile ixesha lokuba abazali babuye babafundise abantwana babo ngezinto ezibalulekileyo ebomini ukuze uMzantsi Afrika ube lilizwe ekunokuphilwa kulo.
NguZ.P.N., eBenoni.


1 O BONA XHOSA - September 1996





I incwadi
eziya kumhleli.....
SENZE IMPAZAMO
Kwikhasi lethu Ieencwadi eziya kuMhleli kushicilelo Iwethu IukaAgasti ifoto kaKapteni Solly Lesia weSAP Communication Services kwinqila yeFreyistata iye ngempazamo yabekwa ngaphantsi kweleta engeyiyo. Ileta yakhe bekufanele ibe ngaphantsi kweleta ethi Amapolisa Nawo Angabantu. Sicel 'uxolo ngale mpazamo.




AMAPOLISA NAWO
ANGABANTU
Hayi indlela ekukhathaza ngayo ukubona amapolisa ebulawa ephangele. Oku akuyomfuneko. Akholo ukuqinisekisa ukuba kukho uxolo nocwangco, esikhusela kubaphangi nababulali abawuthathela ezandleni zabo umthetho. Amatyendyana afuna ukuba ngamapolisa kufuneka aqonde ukuba azombela ingcwaba kuba kulo msebenzi unokusutywa kukufa. Khawucinge nje xa ilizwe Iingenamapolisa - akukho mntu ebenokuziva ekhuselekile. Bekungakho iziphendu nobomi obonwabisayo bungabikho emhlabeni. Amapolisa kufuneka ahlonitshwe noluntu kufuneka lusebenzisane nawo kangangoko kunokwenzeka. Loo minyaka yobumnyama yocalucalulo idlule amapolisa anamhlanje akholo ukukhusela namphi na ummi othobela umthetho.
NguR.N.M., eMulima.







MANENEKAZI, NANI NINAKO!
Ekugqibeleni amanye amanenekazi ayaqonda ukuba nawo anokuzenzela izinto ngaphandle koncedo lwamadoda. Ethubeni elidlulileyo ubuchopho babasetyhini babujongelwa phantsi. Abasetyhini
bekukade kusaziwa ukuba umsebenzi wabo kukuzala abantwana nokuphekela usapho ukutya, abasetyhini babenenkolo engalungile yokuba babengalumkanga
njengamadoda, ngenxa yoku bafuna uncedo lwamadoda. Oku kwenza bangazithembi badimazeka nokudimazeka.
KuMzantsi-Afrika oMtsha, sonke siyalingana.
Abasetyhini akufuneki bazijonge bengabantu ekufuneka
bapheke ukutya bacoce nezindlu kuphela. Lixesha lokuba
bavuke!
NguB.B.M., eNorth West.
YIBA NEQHAYIYA NGOKUBA NYULU
Ndine-17 Ieminyaka, ndisenyulu. Ndiyavuya kuba ndingekabi neendibano zesondo nakuba abahlobo bam besithi ndisisidenge nobomi bam bukruqula. Nangu umyalezo kwabanye abaselula abasenyulu: yiba neqhayiya ngento oyiyo, ungaze uzive unentloni kuba unyulu. Wena unoko abanye sele kukudala balahlekana nako. Okukubangela wahluke kukuba ungavumeli ukulawulwa kukuv' amantyontyelo. Kuphela kuxa ukulungele ukuzibophelela, xa ixesha likulungele - unokwenjenjalo, unokuqiniseka ukuba iqabane lakho liya kukuhlonipha likuthande kuba ulawulwa yimigaqo.
NguD.M., eMeadowlands.



4 BONA XHOSA - SEPTEMBER 1996

8 BONA XHOSA - September 1996

